TSUE: PCC od przekształcenia spółki? Nie zawsze
Przez lata wielu przedsiębiorców płaciło podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) przy przekształceniach spółek osobowych, mimo że zmieniała się wyłącznie forma prawna prowadzenia działalności, a do spółki nie trafiał żaden nowy majątek. Najnowszy wyrok TSUE z 17 września 2026 r. (C 197/25) może istotnie wpłynąć na sytuację podatników, którzy znaleźli się w takiej sytuacji. Spółka komandytowa przekształca się w jawną. Wkłady wspólników pozostają bez zmian, nie ma dodatkowych wkładów pieniężnych ani niepieniężnych. A jednak pobrano PCC. Takiego sporu dotyczy wyrok TSUE z 17 września 2026 r., C‑197/25.
Spór o to trafił na wokandę Naczelnego Sądu Administracyjnego, który zawiesił postępowanie i skierował pytanie prejudycjalne do TSUE (postanowienie z 3 lutego 2025 r., sygn. akt III FSK 1234/22).
Co rozstrzygnął Trybunał?
Trybunał potwierdził, że art. 5 ust. 1 lit. d ppkt (i) Dyrektywy 2008/7/WE co do zasady zakazuje opodatkowania przekształceń podmiotów objętych ochroną dyrektywy, jeżeli nie dochodzi do wniesienia nowego wkładu kapitałowego. Jednocześnie wskazał, że państwa członkowskie nie mogą, powołując się na art. 9 dyrektywy, całkowicie wyłączyć spółek osobowych spod wynikającej z niej ochrony. Powodem jest przewidziane w art. 2 ust. 2 Dyrektywy zrównanie spółek, stowarzyszeń lub osób prawnych prowadzących działalność skierowaną na zysk ze spółkami kapitałowymi.
Co ważne – wyrok nie oznacza, że każde przekształcenie jest wolne od PCC. Sąd ma zbadać, czy wystąpił „wkład kapitałowy” w rozumieniu art. 3 dyrektywy. Sam brak nowych wpłat nie zastępuje tej analizy.
Jakie są konsekwencje w Polsce?
W praktyce oznacza to, że samo przekształcenie jednej spółki osobowej w inną, bez zwiększenia majątku spółki i bez wniesienia nowych wkładów przez wspólników, nie powinno stanowić podstawy do poboru PCC. Dla przedsiębiorców, którzy zapłacili podatek przy reorganizacji działalności, wyrok może otwierać drogę do weryfikacji rozliczeń, a w niektórych przypadkach również do odzyskania nienależnie zapłaconego podatku wraz z odsetkami.
Dla polskich organów i sądów oznacza to konieczność zapewnienia skuteczności unijnego zakazu — w razie potrzeby z pominięciem sprzecznej regulacji krajowej. Sama etykieta „spółka osobowa” nie uzasadnia PCC.
Jeżeli podatek pobrano z naruszeniem tego zakazu, należy ocenić możliwość dochodzenia zwrotu nadpłaty wraz z należnym oprocentowaniem — z uwzględnieniem art. 74 i art. 78 Ordynacji podatkowej.
Także decyzja ostateczna nie musi zamykać drogi. Jeżeli wyrok TSUE ma wpływ na jej treść, stanowi podstawę wznowienia przewiduje art. 240 § 1 pkt 11 Ordynacji podatkowej. W tym przypadku należy zwrócić uwagę na termin: miesiąc od publikacji sentencji wyroku w Dzienniku Urzędowym UE, a nie od dnia wydania wyroku (art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej).
Mimo że wyrok TSUE nie wyłącza całkowicie możliwości opodatkowania PCC przekształceń w spółki osobowe, to istotnie ogranicza zakres takiego opodatkowania.
Kluczowe pytanie brzmi dziś nie „czy doszło do przekształcenia?”, lecz „czy w ramach przekształcenia rzeczywiście wniesiono nowy wkład kapitałowy?”. Od odpowiedzi na to pytanie może zależeć możliwość zakwestionowania pobranego PCC.
Autor: Daniel Skoczyński, Starszy Konsultant, ADN Doradztwo Podatkowe
Weryfikacja merytoryczna: Aneta Drosik,Starszy Menedżer, Doradca Podatkowy, ADN Doradztwo Podatkowe
