Procedura MDR po 1 października 2026 r.

Autor: Paweł Babicz

Regulacje dotyczące raportowania schematów podatkowych od samego początku ich obowiązywania budziły wątpliwości interpretacyjne, a tym samym zrozumiałe obawy przedsiębiorców objętych zakresem przepisów dotyczących MDR odnośnie sankcji za nieprawidłowości w ich stosowaniu. Przewidywanemu wzrostowi ryzyka podatkowego towarzyszył też szereg obowiązków formalnych związanych z procesem zgłaszania schematów, potwierdzeniem nadania NSP czy wymogiem posiadania procedury wewnętrznej przeciwdziałającej niewywiązywaniu się z obowiązku przekazywania informacji o schematach podatkowych. Wszystko to sprawia, że nadchodzące zmiany przepisów Rozdziału 11a Ordynacji podatkowej, w powszechnej opinii, spotkały się zasadniczo z aprobatą.

W niniejszym artykule chcemy przyjrzeć się jednemu z aspektów uchwalonych zmian tj. obowiązkowi posiadania procedury MDR i odpowiedzieć na pytanie, na ile zniesienie tego wymogu powinno wpłyną

na praktykę stosowania przepisów dotyczących raportowania schematów podatkowych.

Modyfikacja przepisów, cel ten sam

Racjonalnie działający ustawodawca tworzy określone przepisy z definicji mając na uwadze określony cel, którego realizacji mają one służyć. W przypadku obowiązku posiadania tzw. procedury MDR przeciwdziałającej niewywiązywaniu się z obowiązku przekazywania informacji o schematach podatkowych celem tym  w świetle opublikowanych 31 stycznia 2019 r. Objaśnień podatkowych  było:

(…) stworzenie odpowiedniego narzędzia pozwalającego na prawidłowe i terminowe wykonanie obowiązków informacyjnych spoczywających na promotorach. Wewnętrzna procedura pozwoli określić zakres odpowiedzialności osób zaangażowanych w wykonywanie poszczególnych czynności dotyczących schematów (opracowanie, prezentowanie, wdrażanie, audyt itp.) za realizację obowiązku raportowania czy zgłaszania schematu. Powinna też gwarantować prawidłowe wykonanie obowiązków informacyjnych promotora względem korzystającego.”

Uchylając wymóg posiadania procedury MDR w uzasadnieniu ustawy zmieniającej podkreślono:

„Posiadanie wewnętrznej procedury pozostaje zjawiskiem pożytecznym i pożądanym, niemniej należy podkreślić, że to w gestii samych podmiotów należy pozostawić decyzję o wprowadzeniu i stosowaniu wewnętrznej procedury w zakresie przeciwdziałania niewywiązywaniu się z obowiązku przekazywania informacji o schematach podatkowych. Zachowanie należytej staranności jest bowiem wymagane wobec podmiotów działających w charakterze profesjonalnym, jednak wdrożone konkretne środki i procedury służące zachowaniu staranności powinny pozostać w gestii podmiotów, od których wymaga się dochowania należytej staranności. Z punktu widzenia interesu państwowego i Unii Europejskiej najważniejsze jest terminowe, rzetelne, kompletne i efektywne wykonywanie obowiązku raportowania informacji o schematach podatkowych, dlatego ustawodawca proponuje zmiany w przepisach mające na celu umożliwienie podmiotom obowiązanym do raportowania w koncentrowaniu się na prawidłowym i terminowym wykonywaniu obowiązków raportowania, a nie na sankcjonowanym obowiązku posiadaniu procedury wewnętrznej, która pozostaje kwestią wtórną w stosunku do celów dyrektywy, która nie obliguje do wprowadzania i stosowania przedmiotowej procedury.”

Z powyższego wynika, że ustawodawca, w stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 października 2026 r., przyjmuje optykę, w której narzędziem umożliwiającym prawidłowe i terminowe wykonanie obowiązków informacyjnych z zakresu MDR, nie musi być jedynie wewnętrza procedura, choć  rezygnując z sankcji za jej brak  nadal postrzega ją jako środek właściwy i przydatny do realizacji tego celu.

Problemem zakres podmiotowy i skala sankcji, niekoniecznie sama procedura jako taka

Wydaje się, że już u zarania problematyczną kwestią było bezsporne ustalenie zakresu podmiotowego przepisu art. 86l § 1 Ordynacji podatkowej, czyli tego, kto taką procedurę MDR musi posiadać. Przyznaje to zresztą sam ustawodawca przywołując w uzasadnieniu ustawy zmieniającej przykłady jednostek samorządu terytorialnego, które wdrażały procedurę związaną z raportowaniem schematów podatkowych, nawet w sytuacji, gdy obowiązek taki po ich stronie nie występował. Zapobiegliwość takich podmiotów, ale nie tylko ich, bo na procedurę MDR decydowało się też szereg centrów usług wspólnych czy jednostek dominujących wyższego szczebla, niekoniecznie wynikała z ambicjonalnego podejścia do uregulowania każdego procesu w formie sformalizowanego dokumentu, którego minimalny zakres wynikał wprost z treści przepisu art. 86l § 1 Ordynacji podatkowej, ale z realnej obawy objęcia zakresem podmiotowym tej regulacji. Ta „nadpodaż” procedur to następstwo ryzyka sankcji i ich dotkliwości, a nie świadomy wybór środka służącego zachowaniu staranności w obszarze MDR leżący w gestii wskazanych podmiotów.

Na osobną uwagę zasługuje też skala konsekwencji za niedopełnienie obowiązków związanych z wprowadzeniem procedury wewnętrznej. Dotkliwa, bo potencjalnie nawet wielomilionowa, administracyjna kara pieniężna za uchybienia w zakresie posiadania procedury wewnętrznej, która, jak się okazuje, pozostaje kwestią wtórną w stosunku do celów wdrażanej Dyrektywy, stała w rażącej dysproporcji do celów regulacji z zakresu MDR.

Co zrobić, aby nie wpaść z deszczu pod rynnę?

Niezależnie od powyższych rozważań rezygnacja z wymogu posiadania procedury informowania o schematach podatkowych, każe zadać pytanie o to, co dalej.

Czy brak formalnych wymogów co do procedury MDR powinien z automatu oznaczać, że posiadające ją podmioty uchylają ją od dnia 1 października 2026 r.? Czy podmioty, które nie dopełniły obowiązku w zakresie art. 86l § 1 Ordynacji podatkowej (mając jednak w obwodzie własne metodyki postępowania), muszą się nadal liczyć z wymierzeniem kary administracyjnej z uwzględnieniem terminu przedawnienia nałożenia kary administracyjnej z art. 189g k.p.a.? Czy osobny prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej będące promotorami, zatrudniające promotorów lub faktycznie wypłacające im wynagrodzenie, których przychody lub koszty, w rozumieniu przepisów o rachunkowości, ustalone na podstawie prowadzonych ksiąg rachunkowych, przekroczyły w roku poprzedzającym rok obrotowy równowartość 8 000 000 zł, a których następny rok rozpoczyna się przed dniem 1 października 2026 r. powinny jeszcze rozpocząć prace w kierunku przygotowania i wdrożenia procedury MDR? Czy podmioty, które dotychczas takiej procedury nie miały powinny w ogóle rozważać jej wprowadzenie?

Z pewnością odpowiedzi na tego rodzaju pytania będą następstwem indywidualnej oceny sytuacji prawnej każdego z zainteresowanych podmiotów. Być może ostateczne decyzje zdeterminują praktyka wewnątrzgrupowa i dyspozycje centrali, a niekiedy sam tylko apetyt na ryzyko.

Należy jednak podkreślić, że rezygnacja z formalnej procedury MDR, na pewno nie powinna prowadzić do pozostawienia kwestii dotyczącej raportowania schematów podatkowych samej sobie. Za naruszenie obowiązków związanych z przekazywaniem informacji dotyczących MDR nadal bowiem będą grozić surowe sankcje karnoskarbowe. Jak wskazuje się w doktrynie zasadniczo każdy z czynów wskazanych w art. 80f k.k.s. może zostać popełniony jedynie umyślnie. Świadomość tego ryzyka sugerowałaby nie tylko pozostawienie wdrożonej w danej organizacji procedury MDR (z opcją jej aktualizacji), ale i rozważenie, czy w konkretnym przypadku, pomimo uchylenia przepisu art. 86l § 1 Ordynacji podatkowej, nie przygotować i nie wdrożyć rozwiązań o podobnym walorze.

Warto uniknąć złudzenia, że brak formalnej procedury MDR zwalnia z zachowania należytej staranności w odniesieniu do identyfikowania i raportowania schematów podatkowych. Ustawodawca, a w ślad za nim organy kontrolujące to zagadnienie, nadal oczekiwać będą wszak standardu właściwego dla podmiotów działających w charakterze profesjonalnym. Od dnia 1 października 2026 r. trzeba będzie zapewnić należytą staranność wdrażając konkretne środki i procedury według własnej oceny i uznania; co prawda bez ryzyka sankcji finansowej, ale z pewnością nie bez ryzyka podatkowego.

Gorąco zachęcamy do kontaktu z naszym zespołem w celu przeanalizowania Państwa indywidualnej sytuacji i przygotowania optymalnego dla Państwa przypadku rozwiązania.