Jesienna (r)ewolucja w obrocie towarowym – między uproszczeniami w VAT a nowymi wyzwaniami celnymi
Przełom października i listopada 2026 r. przyniósł istotne zmiany w zakresie opodatkowania międzynarodowego obrotu towarami. Nowelizacja ustawy VAT z dnia 8 października uprościła zasady dokumentowania eksportu towarów na potrzeby stosowania stawki 0% VAT. Wprowadziła także zmiany w zakresie rozliczania podatku z tytułu importu towarów. Ponadto od 1 listopada 2026 r. rozpoczęło się pobieranie unijnej opłaty manipulacyjnej (ang. Union handling fee), stanowiącej jedno z pierwszych rozwiązań Nowego Unijnego Kodeksu Celnego, która znalazła bezpośrednie zastosowanie w obrocie towarowym. Poniżej przedstawiamy najważniejsze zmiany regulacyjne odnoszące się do międzynarodowego obrotu towarami oraz omawiamy ich praktyczne konsekwencje dla podatników i pozostałych uczestników obrotu.
Nowe zasady dokumentowania eksportu – łatwiejsze stosowanie stawki 0% VAT i zmiany w terminach rozliczeń
Pierwszą kluczową zmianą wprowadzoną w ustawie nowelizującej przepisy VAT jest modyfikacja definicji eksportu towarów zawarta w art. 2 pkt 8. W nowym brzmieniu zrezygnowano w niej z wymogu potwierdzenia wywozu przez właściwy organ celny jako warunku uznania dostawy za eksport.
Jednocześnie, zgodnie z nowym brzmieniem art. 41 ust. 6 ustawy VAT, nadal zastosowanie stawki 0% VAT będzie uzależnione od posiadania, przed upływem terminu do złożenia deklaracji podatkowej, dowodów potwierdzających rzeczywisty wywóz towarów poza UE. Nowelizacja wyraźnie rozszerza jednak katalog takich dowodów. Oprócz dotychczasowych dokumentów celnych, zwłaszcza elektronicznych potwierdzeń wywozu i zgłoszeń wywozowych, nowy art. 41 ust. 6c dopuszcza również dokumenty przewozowe, potwierdzenia doręczenia przesyłek przez operatorów pocztowych oraz dokumenty celne państw trzecich wraz z pisemnym oświadczeniem nabywcy. W praktyce oznacza to większą elastyczność w dokumentowaniu eksportu i możliwość zastosowania stawki 0% VAT również bez „urzędowego” potwierdzenia wywozu przez organ celny, pod warunkiem odpowiedniego udokumentowania faktycznego wywozu towarów poza UE.
Nowelizacja wprowadza również zmiany w zakresie terminów dokumentowania eksportu towarów oraz zasad stosowania stawki 0% VAT.
Zgodnie z nowym brzmieniem art. 41 ust. 7 ustawy o VAT, jeżeli podatnik nie uzyska dowodów wywozu w terminie do złożenia deklaracji za dany okres rozliczeniowy, będzie mógł wykazać eksport ze stawką 0% VAT w kolejnym okresie, pod warunkiem otrzymania odpowiednich dokumentów przed upływem terminu do złożenia deklaracji za ten okres. W przeciwnym razie konieczne będzie zastosowanie stawki właściwej dla dostawy krajowej (zgodnie z nowo dodanym ust. 7a). Jednocześnie późniejsze otrzymanie dowodów wywozu umożliwi korektę podatku należnego w rozliczeniu za okres ich uzyskania (zgodnie z art. 41 ust. 9).
Ponadto w przypadku otrzymania zaliczki na poczet eksportu zastosowanie stawki 0% VAT będzie co do zasady wymagało wywozu towarów oraz posiadania dowodów wywozu w terminie 6 miesięcy od końca miesiąca otrzymania zapłaty (art. 41 ust. 9a).
Import towarów – nowe zasady rozliczania VAT
Nowelizacja ustawy VAT wprowadza również zmiany w zakresie rozliczania podatku z tytułu importu towarów. Zgodnie z nowym art. 33b ust. 1a ustawy VAT, w przypadku odprawy scentralizowanej, w której zgłoszenia celnego dokonuje przedstawiciel pośredni, obowiązek złożenia deklaracji importowej będzie spoczywał na podatniku, na rzecz którego dokonano zgłoszenia. Jednocześnie wprowadzono obowiązek składania deklaracji importowych za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej oraz doprecyzowano zakres wymaganych w nich danych (art. 33b ust. 2 i 2a).
Zmiany obejmują również operatorów pocztowych i podmioty odpowiedzialne za pobór VAT od importowanych przesyłek. Nowe przepisy doprecyzowują warunki korzystania ze szczególnej procedury rozliczania podatku. Wprowadzają obowiązek elektronicznego składania deklaracji miesięcznych oraz określają szczegółowy zakres prowadzonej ewidencji (art. 138i ust. 2, 5, 5a i 7a).
Ponadto nowy art. 138i ust. 6a ustanawia wymóg zapłaty VAT od niedoręczonych przesyłek przez podmiot odpowiedzialny za pobór podatku. Obowiązek ten nie powstanie jednak, jeżeli przesyłka zostanie zwrócona nadawcy poza terytorium UE albo zniszczona zgodnie z przepisami Prawa pocztowego.
Unijna opłata manipulacyjna – nowe obciążenie przesyłek spoza UE
Od 1 listopada 2026 r. rozpoczęło się także pobieranie unijnej opłaty manipulacyjnej, przewidzianej w art. 20 ust. 2 Nowego Unijnego Kodeksu Celnego (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/2108). Wysokość opłaty została określona na poziomie 2 EUR za każdą pozycję towarową na podstawie art. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2026/2152 z 21 września 2026 r.
Opłata obejmie towary sprowadzane spoza UE w ramach sprzedaży na odległość, w szczególności zakupów internetowych dokonywanych przez konsumentów, niezależnie od wartości przesyłki. Obowiązek jej uiszczenia jest związany z dopuszczeniem towarów do obrotu na terytorium UE i obciąża podmioty odpowiedzialne za dokonanie zgłoszenia celnego, w tym sprzedawców, operatorów logistycznych lub przedstawicieli celnych, stosownie do przyjętego modelu rozliczeń.
Co istotne, opłata manipulacyjna będzie stanowiła odrębne obciążenie od należności celnych, w tym tymczasowego cła w wysokości 3 EUR, stosowanego od 1 lipca 2026 r. do określonych przesyłek o wartości nieprzekraczającej 150 EUR.
W zakresie VAT, zgodnie z aktualnymi wytycznymi Komisji Europejskiej z 6 października 2026 r., opłata manipulacyjna będzie co do zasady uwzględniana w podstawie opodatkowania jako koszt dodatkowy związany z dostawą towarów. W przypadku importu rozliczanego na zasadach ogólnych lub w ramach procedury uregulowań szczególnych opłata zwiększy podstawę opodatkowania VAT od importu. Natomiast w procedurze IOSS, w której import korzysta ze zwolnienia z VAT, opłata będzie uwzględniana w podstawie opodatkowania dostawy, jeżeli zostanie pobrana od konsumenta w momencie sprzedaży.
Podsumowanie
Najnowsze zmiany w przepisach dotyczących międzynarodowego obrotu towarowego przynoszą zarówno uproszczenia, jak i nowe obowiązki dla podatników. Z jednej strony nowelizacja ustawy VAT upraszcza dokumentowanie eksportu na potrzeby stosowania stawki 0% oraz usprawnia rozliczenia podatku od importu towarów. Z drugiej wprowadzenie unijnej opłaty manipulacyjnej oznacza dodatkowe obciążenia administracyjne, szczególnie dla podmiotów prowadzących sprzedaż internetową towarów sprowadzanych spoza UE. W konsekwencji przedsiębiorcy powinni zweryfikować dotychczasowe procedury dokumentowania transakcji, rozliczania VAT oraz kalkulacji kosztów importu, aby odpowiednio przygotować się do nowych regulacji.
Jako ADN Podatki chętnie wesprzemy Państwa w analizie wpływu najnowszych zmian podatkowych na prowadzoną przez Państwa działalność biznesową. Zapraszamy do kontaktu!
Autor: Adam Franiak, Konsultant, ADN Doradztwo Podatkowe
Weryfikacja merytoryczna: Aneta Drosik, Menedżer, Starszy Menedżer, Radca Prawny, ADN Doradztwo Podatkowe
