Kiedy fundacja rodzinna staje się narzędziem unikania opodatkowania? Analiza stanowiska Szefa KAS
Fundacja rodzinna od momentu wejścia w życie ustawy stała się jednym z najatrakcyjniejszych narzędzi planowania sukcesji przedsiębiorstw. Równocześnie preferencyjne zasady opodatkowania sprawiły, że zaczęły pojawiać się pytania o granice dopuszczalnego wykorzystania tej instytucji. Odpowiedzi na część z nich zaczynają udzielać pierwsze opinie i odmowy wydania opinii zabezpieczających Szefa KAS dotyczące zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (GAAR).
Istotnym zagadnieniem jest rozgraniczenie, kiedy wykorzystanie fundacji mieści się w granicach dopuszczalnego działania, a kiedy może zostać uznane za unikanie opodatkowania.
Zamysłem ustawodawcy było stworzenie instrumentu służącego gromadzeniu mienia rodzinnego, zarządzaniu nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na ich rzecz. W celu realizacji tych założeń ustawodawca przyznał fundacji rodzinnej podmiotowe zwolnienie z podatku CIT od dochodów osiąganych w zakresie dozwolonej działalności gospodarczej wskazanej w art. 5 ustawy.
Preferencyjne zasady opodatkowania mogą jednak zachęcać do wykorzystywania fundacji do osiągania korzyści podatkowej. Taki stan faktyczny był przedmiotem odmowy wydania opinii zabezpieczającej w sprawie DKP1.8082.3.2024.
Fundatorzy planowali wniesienie udziałów w posiadanych spółkach do fundacji rodzinnej, by następnie je sprzedać, a uzyskane środki wypłacić beneficjentom w postaci świadczenia. Dzięki takiemu zabiegowi, sprzedaż udziałów korzystałaby ze zwolnienia z podatku CIT i podatek byłby należny jedynie od wypłaty świadczenia.
Szef KAS uznał jednak, że planowane działania noszą znamiona sztuczności. W szczególności wskazał, że:
- Fundacja działała jako podmiot pośredniczący, służący do korzystnego podatkowo transferu środków,
- Sprzedaż udziałów była z góry zaplanowana i podjęto szereg czynności przygotowujących do sprzedaży,
- Przedstawione czynności nie miały uzasadnienia gospodarczego poza osiągnięciem korzyści podatkowej.
Oceniając możliwość zastosowania GAAR szef KAS bada, czy racjonalnie działający podmiot w analogicznych okolicznościach zachowałby się w taki sposób, gdyby nie przyświecał mu cel w postaci korzyści podatkowej.
W analizowanej sprawie organ stwierdził, że zaangażowanie fundacji rodzinnej miało charakter instrumentalny i służyło przede wszystkim osiągnięciu korzyści podatkowej.
Inaczej Szef KAS ocenił zbliżony stan faktyczny przedstawiony we wniosku o wydanie opinii zabezpieczającej DKP2.8082.9.2024. Wnioskodawcy również planowali utworzenie fundacji rodzinnej i wniesienie do niej udziałów w spółce. Różnica polegała jednak na dalszym sposobie wykorzystania majątku. Fundacja miała prowadzić działalność, w ramach której możliwa była m.in. sprzedaż wniesionych udziałów oraz reinwestowanie uzyskanych środków.
Szef KAS wskazał, że fundacja nie została powołana wyłącznie na potrzeby sprzedaży udziałów. Jej funkcja jako podmiotu pośredniczącego była uzasadniona gospodarczo, a korzyść podatkowa nie była jedynym celem. Organ stwierdził, „racjonalnym wydaje się reinwestycja zysków ze sprzedaży udziałów w Spółce poprzez pomnażanie go w sposób zapewniający w przyszłości korzyści beneficjentom Fundacji”.
Istotny był plan dotyczący dalszego przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży. Miały one pozostać w fundacji i być dalej inwestowane. W przeciwieństwie do opisanej wcześniej odmowy, fundacja nie miałaby wyłącznie służyć jako wehikuł do przetransferowania pieniędzy.
Organ zwrócił również uwagę, że przed założeniem fundacji nie podejmowano działań zmierzających do sprzedaży udziałów. Okoliczność ta przemawiała za tym, że utworzenie fundacji nie stanowiło elementu wcześniej zaplanowanej transakcji.
Porównanie obu rozstrzygnięć pokazuje, że przedmiotem oceny przez organy nie jest wyłącznie formalny przebieg działań, a całokształt okoliczności, w szczególności motywy fundatorów, moment utworzenia fundacji i sposób wykorzystania majątku po przeprowadzeniu transakcji. Kluczowe dla wydawanego rozstrzygnięcia jest to, czy fundacja rzeczywiście realizuje swoje ustawowe cele, czy jest wykorzystywana jako pośrednik służący osiągnięciu korzyści podatkowej.
Autor: Jonatan Dworakowski, Konsultant, ADN Doradztwo Podatkowe
Weryfikacja merytoryczna: Maciej Czołpiński, Menedżer, Doradca Podatkowy, ADN Doradztwo Podatkowe
