ADN – Doradztwo Podatkowe – Kontakt

PUBLIKACJE

Przerwanie biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego – 2 uchwały NSA i 1 duża wątpliwość

Fiskus masowo manipuluje datą upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, a sądy mu na to pozwalają. Ostatni rok przyniósł nam dwie istotne w tym zakresie uchwały NSA, które co prawda porządkują praktykę organów podatkowych, ale wciąż pozwalają im na bezpodstawne wszczynanie postępowań karnych skarbowych. Bez żadnej kontroli.

Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 70 §6 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania. Od momentu wejścia w życie przepis ten budził kontrowersje i sprzeciw praktyków.

Obecna treść cytowanego przepisu została ukształtowana przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lipca 2012 r. (P 30/11) który stwierdził, że skutek przerwania biegu przedawnienia bez konieczności zawiadomienia podatnika o wszczęciu postępowania karnego skarbowego jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa, naruszając tym samym art. 2 Konstytucji. O ile wyrok ten bezsprzecznie poprawił sytuację podatnika, uzależniając przerwanie terminu od powzięcia przez podatnika wiedzy o toczącym się wobec niego postępowaniu karnym skarbowym (i to przed upływem terminu przedawnienia), to zrodził dużo wątpliwości. W efekcie bowiem organy podatkowe w sposób wręcz fabryczny zaczęły wysyłać zawiadomienia o wszczęciu postępowania karnego skarbowego tak, aby termin na ich odbiór przypadł w grudniu, na kilka tygodni lub wręcz dni przed upływem terminu przedawnienia. Treść tych zawiadomień, jak i podstawy do wszczęcia postępowania były dla fiskusa sprawą drugorzędną, a zawiadomienie stało się wygodnym i wymagającym mało pracy narzędziem dla utrzymania wpływów budżetowych bez względu na terminy przedawnienia zobowiązań podatkowych wynikające z ustawy.

Pierwszą z wspomnianych wątpliwości praktycznych była treść zawiadomienia kierowanego do podatnika. Organy podatkowego wskazywały w nim jedynie na podstawę przerwania biegu przedawnienia (art. 70 §6 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa). Nie wskazywały natomiast istotnych okoliczności, takich jak np. kwalifikacja prawna potencjalnego czynu zabronionego poprzez wskazanie konkretnego przestępstwa czy wykroczenia, które mogło zostać popełnione. Takie postępowanie było kwestionowane przez podatników opowiadających się za koniecznością zawarcia w zawiadomieniu przesłanek wszczęcia postępowania przygotowawczego. Spór ten został rozstrzygnięty w zeszłym roku, uchwałą 7 sędziów NSA z 18 czerwca 2018 r. (I FPS 1/18). NSA potwierdził prawidłowość postępowania organów podatkowych – zawiadomienie zawierające tylko podstawę prawną jest zatem wystarczające do przerwania biegu terminu przedawnienia. Kolejny raz wskazał również, że sądy administracyjne nie mają podstawy prawnej do weryfikacji zasadności wszczęcia postępowania karnego skarbowego.

Kolejna uchwała 7 sędziów NSA zapadła 18 marca 2019 r. (I FPS 3/18) i rozstrzygnęła, czy zawiadomienie powinno być doręczane bezpośrednio podatnikowi, czy też może jego pełnomocnikowi (o ile jest on ustanowiony w sprawie). Zagadnienie to miało istotne znaczenie z uwagi na fakt, że Ordynacja podatkowa uzasadnia materialnoprawny skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia właśnie od faktu doręczenia zawiadomienia, zatem tylko prawidłowe doręczenie odniesie zamierzony efekt. Tymczasem z uwagi wielość organów podatkowych mogących prowadzić postępowanie podatkowe (obecnie przede wszystkim: naczelnicy urzędów skarbowych i urzędów celno-skarbowych, dyrektorzy izb administracji skarbowej) jak i organów podatkowych mających status organów postępowania przygotowawczego w postępowaniu karnym skarbowym (naczelnicy urzędów skarbowych i urzędów celno-skarbowych, Szef KAS), organ wszczynający postępowanie karne skarbowe może nawet nie mieć wiedzy o tym, czy w postępowaniu w którym grozi upływ terminu przedawnienia podatnik działa przez pełnomocnika. Uchwała uporządkowała ten stan wskazując na obowiązek doręczenia tego zawiadomienia pełnomocnikowi podatnika, o ile został on ustanowiony. Co istotne, będzie to zarówno sytuacja gdy podatnik działa przez pełnomocnik procesowego, jak i gdy został ustanowiony pełnomocnik ogólny. W tym ostatnim przypadku, wobec podatnika nie musi się nawet toczyć postępowanie.

Obie uchwały NSA, choć niewątpliwie potrzebne, nie naruszyły jednak smutnego status quo. Tajemnicą poliszynela jest bowiem, również dla Ministra Finansów (co przyznał w postępowaniu przed TK), że postępowania karne skarbowe nie są wszczynane w uzasadnionych przypadkach, lecz stanowią jedynie używany często i chętnie instrument zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Instrument niewymagający ze strony organów podatkowych żadnego praktycznie wysiłku. Zasadność takiego wszczęcia – w obecnym stanie prawnym – nie jest weryfikowana na jakimkolwiek etapie postępowania podatkowego czy karnego skarbowego, nie ma więc możliwości skutecznej obrony podatnika przed niewątpliwym nadużyciem uprawnień przez fiskusa. Warto się więc zastanowić nad możliwymi zmianami legislacyjnymi w tym zakresie.

Jedną z możliwych zmian jest uzależnienie skutku zawieszenia biegu terminu przedawnienia nie od samego wszczęcia postępowania (a więc w fazie in rem), ale od wszczęcia postępowania w fazie in personam. Postępowanie w tej fazie rozpoczyna się w momencie postawienia zarzutów podejrzanemu, a więc już po przeprowadzeniu czynności postępowania przygotowawczego w chociażby minimalnym zakresie. Oczywiście, taka zmiana mogłaby odnieść skutek wręcz przeciwny i doprowadzić do masowego stawiania zarzutów podatnikom. Doświadczenie wskazuje jednak, że wprowadzenie konieczności uzasadnienia takiego postanowienia (w więc odniesienia się do już przeprowadzonych czynności postępowania przygotowawczego), które mogłoby podlegać kontroli sądowej, mogłoby zapobiegać nadużywaniu prawa przez organy podatkowe.

Autor:

barbara filemonowicz

Barbara Filemonowicz
Doradca Podatkowy, Radca Prawny
ADN Podatki Sp. z o.o.

tel. (48) (22) 208 28 88

16 lipca 2019

Zaufali nam

Do grona Klientów, którzy obdarzyli zaufaniem naszą Kancelarię, zaliczają się m.in.:

Strona korzysta z plików cookie. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Ok, rozumiem.